Liderlerin Raydan Çıkması

Etkili liderlik konusunda sayısız basılı ve internet kaynağının bulunmasına rağmen, konu hala belirsizliğini sürdürüyor. Başarısız olan liderlerin sayısının ise yarısından fazla olduğu iddia ediliyor. Etkisiz liderlerin, ekipler ile organizasyonlar üzerindeki etkisi insani ve finansal bakımdan olumsuzluk yaratabiliyor. Bu sebeple liderliğin, kuruluşların gündemlerinin başında yer almayı sürdürmesi kimseyi şaşırtmıyor.

Etkisiz liderliğin merkezinde “liderin raydan çıkması” kavramı bulunuyor. Raydan çıkmak, “bir amaçtan saptırılmasına neden olmak; başarı şansını azaltmak veya geciktirmek ” olarak tanımlanıyor. The Hogan Development Survey (HDS) ise liderlerin başarısının önüne geçen 11 çeldirici davranışları değerlendiren bir araçtır. Bu davranışlar tipik olarak liderlerin stres altındayken, kayıtsız kaldıklarında veya davranışlarını izlemeyi bıraktıkları zaman ortaya çıkar. Liderlik, yüksek performanslı bir ekip oluşturmayı ve sürdürmeyi içerir ve HDS tarafından belirlenen 11 davranış, potansiyel olarak liderlerin performansına zarar verebilmesinin yanında hem onlara hem de ekiplerine olan etkisini düşürebilir. Raydan çıkan anların akılda yer etme potansiyeli yüksek olması nedeniyle liderlerin itibarları üzerinde kalıcı bir olumsuz etki bırakabilir.

Liderlerin raydan çıkarıcılarının HDS aracılığıyla belirlenmesinin ardından, koçlar bu davranışları azaltmaları ve dizginlemeleriyle ilgili yardımcı olmak için uzun zaman harcarlar. Peki ya raydan çıkarılanlardan bir adım öne geçip onların ortaya çıkmasını engellemeye ne dersiniz? Liderlerin raydan çıkaran anlarla karşı karşıya gelmesini engellemeleriyle önlenebilecek kaygı ve olumsuz etkiyi bir düşünün.

Vaka No. 1

Susan, oldukça heyecanlı biriydi ve personel toplantılarında yaşadığı hayal kırıklığını sesini yükselterek ve astlarıyla olan yüz yüze iletişiminde agresif bir ton kullanarak açıkça gösteriyordu. Susan ve koçu heyecanlandığı anlarda kullanabileceği derin nefes alma, bir şey söylemeden önce 10’a kadar sayma ve ses tonunun farkında olması gibi bazı başa çıkma yöntemlerini belirlediler. Ancak heyecanlandığı anlarından birinde düzelme sürecinde olmasına rağmen, bazı yanlış davranışlarda bulundu ve bu davranışları da onun asabi olduğu şeklinde değerlendirilmesine yol açtı. Susan, heyecanlandığı zamanları engelleyebilseydi herkes için ne kadar daha iyi olurdu?

O ve koçu, heyecanlı anlarını neyin tetiklediğini belirlemeye çalıştı ve bu sayede durumun önüne geçebilirdi. Tetikleyicilerinden birinin, astları tarafından kararlaştırılan son tarihlere uymaması olduğu keşfedildi. Susan, personel toplantılarından önce kaçırılan son teslim tarihleriyle ilgili tartışmaları önceden tahmin etmeye başlamasının ardından, koçu ile bu durumlarla nasıl başa çıkacağını ve raydan çıkan davranışların nasıl kontrol edileceği konusunda çalışma yaptılar. Sonucunda, kaçırılan teslim tarihlerini daha sakin bir şekilde ele alması ekip performansını geliştirdi ve hakkında oluşan olumsuz düşüncelerin önüne geçti.

Vaka No. 2

John yerinde durmayan biriydi ve verdiği ani kararlarla çevresinde olumsuz bir bilinirlik kazanmıştı. Verdiği kararların bir kısmının tedbirsiz riskler barındırması sebebiyle ekip arkadaşlarını rahatsız ediyordu ve bu durum şirket için olumsuz sonuçlara yol açıyordu. Bunun sonucunda da John, olumsuz geri bildirim almasının ardından davranışlarını değiştirmeye çalıştı ancak yeterli olmadı.

John ve koçu davranışını anlamaya yönelik yaptıkları çalışmada gördüler ki bu durum, konuyla ilgili rahat olduğunda gerçekleşiyor. John, geçmişte bir şeyi başarıyla yaptığında hemen harekete geçmek istiyor ancak olası sonuçları dikkate almıyor. John ve koçu bu raydan çıkarıcının önüne geçmek konusunda olası sonuçların gerçekçi bir şekilde değerlendirilmesi için karar verme sürecini yavaşlatacağını kabul etti. John, artıları ve eksileri içeren bir T çizelgesi oluşturdu ve eylemlerinin olası sonuçlarını keşfetmek üzere bir standart soru listesi geliştirdi. John’un raydan çıkmaktan kaçınmayı öğrenmesiyle birlikte ekibi onun bilinçli yaklaşımını takdir etti. John’un aldığı yeni kararların kalitesi de üzerinde oluşmuş olumsuz itibarı yerle bir etti.

Alınan Ders

Hem Susan hem de John’un durumlarında iki taraf da, “erken uyarılan erken önlem alır” raydan çıkarıcılarını fark ettikleri için tetikleyicilerini bilerek, henüz bir sorun ortaya çıkmadan önce raydan çıkan davranışlarını durdurdular. İki vakada bulunan olumsuz davranışlar yönetilerek, etkileşimlerinin yörüngesini değiştirebildiler ve böylece daha etkili liderler haline geldiler.

Koçların liderlerin raydan çıkmayı önlemelerine yardımcı olacak anahtarlar arasında;

  • HDS değerlendirmesi yoluyla liderlerin raydan çıkarıcılarını belirlemek;
  • Liderin davranışının başkaları üzerindeki etkileri konusundaki farkındalığını artırmak;
  • Liderin öz izlemesini geliştirmek;
  • Raydan çıkarıcıların ortaya çıkmasına neden olan tetikleyicileri belirlemek;
  • Başa çıkma stratejiler ve raydan çıkma anlarının önüne geçmek için araçlar geliştirmek.

“Tedbir tedaviden iyidir” atasözünü, raydan çıkanların önüne geçmek için geçerlidir bakış açısıyla yorumlayabiliriz. Liderler ile koçların bu doğrultudaki yaklaşımı bireyleri olumlu anlamda etkileyecektir